जनकपुरधाम । हरवा–चरवा समुदायले आफ्नो पुनःस्थापना, भूमि अधिकार र पहिचानसँग सम्बन्धित कामलाई तत्काल अघि बढाउन सरकारसँग माग गरेका छन्।
चौथो हरवा–चरवा मुक्ति दिवसको अवसरमा राष्ट्रिय हरवा–चरवा अधिकार मञ्चले आयोजना गरेको पत्रकार सम्मेलनमार्फत समुदायले चारबुँदे माग अघि गरेको हो।
मञ्चले हरवा–चरवा समुदायको लगत संकलन, प्रमाणीकरण तथा परिचयपत्र वितरणसम्बन्धी निर्देशिका तत्काल जारी गरी कार्यान्वयनमा ल्याउन आग्रह गरेको छ।
साथै वास्तविक तथ्यांक संकलनपछि जीविकोपार्जन, आवास, सहकारी तथा सामाजिक उद्यमशीलतासम्बन्धी कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुपर्ने, मधेश प्रदेशका आठवटै जिल्लामा स्थानीय तहसँग समन्वय गरी परिचयपत्र वितरणको प्रक्रिया सुरु गर्नुपर्ने र भूमिहीन हरवा–चरवाको जबर्जस्ती उठिबास रोक्दै भूमि वितरण तथा पुनःस्थापनाको काम अघि बढाउनुपर्ने माग गरिएको छ।
कार्यक्रममा मञ्चका महासचिव लागेन्द्र सादाले कानुनी रूपमा हरवा–चरवा मुक्तिको घोषणा भएको चार वर्ष बितिसक्दा पनि समुदायले त्यसको वास्तविक अनुभूति गर्न नसकेको बताए।
उनले भूमि, आवास, सामाजिक सुरक्षा, रोजगारी र आर्थिक पुनःस्थापनाजस्ता आधारभूत अधिकार अझै सुनिश्चित हुन सकेका छैनन्। त्यसैले घोषणालाई व्यवहारमा उतार्ने गरी प्रभावकारी कार्यक्रम आवश्यक रहेको उनले बताए।
मञ्चका अध्यक्ष दशनलाल मण्डलले कागजमा बन्धुवा श्रमबाट मुक्ति घोषणा भए पनि व्यवहारमा धेरै हरवा–चरवा अझै पनि कम ज्यालामा काम गर्न बाध्य रहेको बताए। सरकारले तोकेको न्यूनतम ज्याला सबै क्षेत्रमा लागू भए पनि हरवा–चरवा समुदायका श्रमिकलाई निकै कम पारिश्रमिक दिने गरेको भने ।
उनका अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन (आईएलओ) ले सन् २०२३ मा गरेको अध्ययनमा नेपालमा करिब एक लाख हरवा–चरवा रहेको अनुमान गरिएको छ। यद्यपि उनीहरूको पहिचान, पुनःस्थापना र अधिकार सुनिश्चित गर्ने काम अझै अधुरो रहेको छ।
हरवा–चरवा समुदायका कानुनी सल्लाहकार बलराम भट्टराईले मुक्तिको घोषणा मात्र पर्याप्त नभई प्रदेश सरकारले नीति तथा कार्यक्रममा उल्लेख गरिएका प्रतिबद्धता प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नुपर्ने बताए। उनले वास्तविक लाभग्राहीको पहिचान नहुँदा विनियोजित बजेटसमेत प्रभावकारी रूपमा उपयोग हुन नसकेको उल्लेख गर्दै लगत संकलन र परिचयपत्र वितरणलाई प्राथमिकता दिनुपर्नेमा जोड दिए।
परम्परागत रूपमा साहु–महाजन वा जग्गाधनीको खेतमा हलो जोत्ने बन्धुवा मजदुरलाई ‘हरवा’ र उनीहरूका गाईवस्तु चराउनेलाई ‘चरवा’ भनिने चलन रहेको छ।
यो विषयमा आफ्नो प्रतिक्रिया दिनुहोस् !