जनकपुरधाम । मिथिलाको धार्मिक तथा सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको झुलनोत्सव जनकपुरधाममा शनिबारदेखि सुरु भएको छ। साउन शुक्ल तृतीयादेखि पूर्णिमासम्म मनाइने यस पर्वका कारण जनकपुरधामका प्रमुख मठमन्दिरमा धार्मिक गतिविधि र भक्तजनको आवागमन बढेको छ।
झुलनोत्सवका क्रममा मठमन्दिरमा विशेष रूपमा सजाइएका झुला तयार गरी सीताराम तथा राधाकृष्णका मूर्तिलाई साँझपख झुलाउने परम्परा छ। जानकी मन्दिरसहित रत्नसागर, विहारकुण्ड, अग्निकुण्डलगायतका धार्मिक स्थलमा साँझदेखि रातिसम्म पूजा, भजन–कीर्तन तथा सांस्कृतिक कार्यक्रम हुने गरेका छन्।
जानकी मन्दिरका महन्थ रामतपेश्वर दासका अनुसार जनकपुरधाममा झुलनोत्सवको परम्परा लामो समयदेखि चलिआएको छ। उनका अनुसार सन् १७३० तिर जानकी मन्दिरका आदिमहन्थ सुरकिशोर दास वैष्णवले यस उत्सवलाई व्यवस्थित रूपमा अघि बढाएका थिए। त्यसयता विभिन्न महन्थले परम्परालाई निरन्तरता दिँदै आएका छन्।
पुरानो धार्मिक परम्पराअनुसार सन्तहरूले यात्राका क्रममा साथमा बोकेर ल्याएको शालिग्रामलाई आसनमा राखी रुखको छहारी वा खुला स्थानमा झुलाउने चलनबाट यसको विकास भएको धार्मिक अगुवाहरू बताउँछन्। समयक्रममा यही परम्परा मिथिलाको महत्वपूर्ण सांस्कृतिक पर्वका रूपमा विस्तार भएको हो।
जानकी मन्दिरमा तीनवटा विशेष सिंहासनमा सीतारामको मूर्ति राखेर रेशमी डोरीको सहायताले झुलाउने गरिन्छ। उत्सवका अवसरमा मिथिलाका परम्परागत झुला, कजरी र मलार गीत गाइने भएकाले जनकपुरधामको धार्मिक वातावरण संगीतमय बन्ने गरेको छ। भक्तजनसँगै कलाकार र स्थानीय युवायुवतीसमेत सांस्कृतिक प्रस्तुतिमा सहभागी हुने गरेका छन्।
धार्मिक मान्यताअनुसार त्रेतायुगमा राम–सीताको विवाहसँग जोडिएको प्रसंग र मणिपर्वतमा गरिएको उत्सवको स्मरणमा मिथिला र अयोध्यामा झुलनोत्सव मनाउने परम्परा रहेको जानकारहरू बताउँछन्।उत्सव सुरु भएसँगै नेपालका विभिन्न स्थान तथा भारतबाट समेत श्रद्धालु जनकपुरधाम आउन थालेका छन्। साँझपख मठमन्दिर क्षेत्रमा दर्शनार्थीको चहलपहल बढ्ने गरेको छ।
तर जानकी मन्दिरमा उत्साहजनक सहभागिता देखिए पनि जनकपुरधामका अन्य ऐतिहासिक मठमन्दिरमा भने पहिलेको जस्तो रौनक देखिन छाडेको स्थानीयको गुनासो छ। विगतमा झुलनोत्सवका बेला अबेर रातिसम्म श्रद्धालुले भरिभराउ हुने रत्नसागर, विहारकुण्ड, अग्निकुण्डलगायतका स्थल अहिले कतिपय अवस्थामा औपचारिक कार्यक्रममै सीमित हुन थालेका छन्।
स्थानीय धार्मिक अगुवाहरूले गुठी व्यवस्थापनको कमजोरी, कतिपय मठमन्दिर महन्थविहीन हुनु तथा संरक्षणमा पर्याप्त ध्यान नपुग्नुले परम्परागत झुलनोत्सवको आकर्षण घट्दै गएको बताएका छन्। उनीहरूले ऐतिहासिक झुलाघर र मठमन्दिरको संरक्षणसँगै पर्वको मौलिकता जोगाउन सम्बन्धित निकायले विशेष पहल गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।
धार्मिक आस्था, मिथिलाको लोकसंगीत, कला र सामुदायिक सहभागितालाई एकै ठाउँमा जोड्ने झुलनोत्सवलाई व्यवस्थित रूपमा संरक्षण गर्न सके यसले जनकपुरधामको सांस्कृतिक पर्यटनलाई समेत थप बल पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यो विषयमा आफ्नो प्रतिक्रिया दिनुहोस् !