जनकपुरधाम, असोज १८ गते । सन्तानको दिर्घायुका लागि मिथिलाञ्चल क्षेत्रको लोकपर्व जितीया बिहिबारदेखि सुरु भएको छ ।
व्रती महिलाहरुले पवित्र सरोवर पोखरी तलाउमा नुहाई–धुवाई गरी चोखो भई नहाय खाय विधिबाट जितिया पर्वको संकल्प सहित विधिवत रुपमा शुरु गरेकी छिन् । जितिया पर्वको पहिलो दिन व्रत बस्नु अघि जनकपुरधामस्थित पवित्र सरोवर गंगासागर, धनुष सागर, अंगराज सर, रत्नसाग लगायतका पोखरी तलाउहरुमा व्रती नदी, तलाऊ र पोखरीमा स्नान (नुहाई धुवाई) गरेकी छिन् ।
महिलाहरुले नदी तथा पोखरीको घाटमा नै झिउनी, घिरौला तथा कतिपय ठाउँमा बासको पातमा भगवान् जिमुतवाहन तथा दिवङ्गत सासू सहित मातृपक्षलाई तेल खरी (पिना) चढाएर श्रद्धाभाव सहित पूजापाठ गरेकी छिन् । लामो समय उपवास बसेर मनाइने गरेको कारण जितियालाई कठिन पर्व भनिन्छ ।
आश्विन कृष्ण सप्तमी तिथिबाट आरम्भ हुने नवमीसम्म यो पर्व तीन दिनसम्म मनाइन्छ । यस पर्वमा ओंगठन र पारणको निकै महत्व हुन्छ । ओंगठनदेखि पारणको अवधिसम्म व्रती महिला निराहार उपवास बस्ने गर्छिन । यसवर्ष २४ घण्टादेखि ४२ घण्टासम्म उपवास बस्ने गरेको जितिया पर्वमा व्रती महिलाहरुले यस वर्ष ३० घण्टा उपवास बस्ने छिन् । यो वर्ष ओंगठन शुक्रवार बिहान ४ बजेर ३८ हुनेछ भने पारण शनिवार १० बजेर ४७ मिनेटमा हुने पण्डित उमाशंकर झाले जानकारी दिएका छन् ।
व्रती महिलाहरुले केराको पातमा पुरी, दही, मिष्ठान्न, केला, कतिपय ठाउँमा चिउरा, दही जिमुतवाहन सहित दिवङ्गत मातृहरूलाई अर्पण गरेर ओंगठन गर्ने चलन रहेको छ । जिमुतवाहनलाई अर्पण गरेको प्रसाद परिवारका सबै सदस्यहरुले खाने गर्दछन् भने ससुराली पक्षका दिवङ्गत मातृलाई चढाएको प्रसाद अरू गोत्र भएकालाई दिने गर्छन ।
व्रत बस्नुअघि पर्वको पहिलो दिन नुहाईधुवाईपछि स्वरुची भोजन गर्ने चलन रहेको छ । अरू पर्वमा अशुद्ध मानिएका कोदोको रोटी, नुनीको साग र माछा खाने प्रचलन रहेको छ । प्रत्येक महिलाले अनिवार्यरुपमा नुहाय खायको दिन कोदो र माछा खाने गर्दछन् । ब्रत बस्ने अवधि अष्ठमी र नवमी तिथि पारन अवधिसम्म पानी त खाने थुक पनि निल्न नहुने अन्यथा व्रत भंग भएको मान्यताले यो पर्व निकै कठोर मानिएको छ ।
यस पर्वमा खरको तिनका पनि भाँचेको खण्डमा व्रत खण्डित हुने मान्यता रहेकाले निक्कै सावधानीपूर्वक व्रत बस्ने र समापन गर्ने गरिन्छ । यस पर्वमा सन्तानको दिर्घायुका लागि उनीहरुको टाउकोमा तेलखरि लगाउने परम्परा छ । यो पर्व गर्नाले सन्तानको दीर्घ जीवन, पुत्र प्राप्ति पारिवारिक सुख शान्ति तथा समृद्धि आउने जनविश्वास रहेको छ ।
राजा शालिवहानको राज्यमा एउटी महिलाका सात जना छोरालाई दैत्यले उठाएर लगेपछि राजाले सातजनै छोरालाई दैत्यबाट फिर्ता ल्याइदिएका कारण महिलाले त्यस दिन देखि शालिवहानलाई ‘जितुमाहन’ नामकरण गरी राजाको सम्झनामा उपवास बस्न थालेकाले यो व्रत सुरु भएको पौराणिक कथन एवं धार्मिक मान्यता रहेको छ ।
यो विषयमा आफ्नो प्रतिक्रिया दिनुहोस् !