जनकपुरधाम, फागुन ३० गते । बालबालिकाको प्रारम्भिक विकासतर्फ उत्प्रेरणामा राज्यको लगानी शून्य रहेको गुनासो गरिएको छ । बुधवार जनकपुरधाममा सपोर्ट नेपालले आयोजना गरेको प्रारम्भिक बालविकास र यौन तथा प्रजनन स्वास्थ्य सम्बन्धी अभिमुखिकरण कार्यक्रममा यस्तो गुनासो गरिएको हो ।
सरकारले प्रारम्भिक बालविकासतर्फ रहेका शारीरिक, बौद्धिक, संवेगात्मक, भाषिक तथा सामाजिक विकास तोकेको छ । तर यी मध्ये बालबालिकाको मष्तिष्क विकास र सिकाईका लागि महत्पूवर्ण रहेको उत्प्रेरणा अर्थात बालबालिकाको स्याहारसुसार र व्यवहारमा कुनै लगानी अहिलेसम्म नगरेकाले प्लान इन्टरनेशनले त्यसतर्फ लागेको सपोर्ट नेपालका विभक्त श्रेष्ठले बताए ।
संवेदनशील उमेर पुरा भएपछि मात्र बिभिन्न क्षेत्रले लगानी गर्ने गरेको देखिएको छ तर प्रारम्भिक अवस्थामा बिषेशगरी गर्भवति आमा र बच्चालाई खोप, आवश्यक पोषण, स्वास्थ्य सरसफाइ र परामर्शमा राज्य पक्षले लगानी गर्दै आएको छ, १० वर्षे कार्ययोजना समेत ल्याएको छ । तर गर्भावस्थादेखि ५ वर्ष उमेर समूहका बालबालिकालाई सकारात्मक असर पर्ने उत्प्रेरणातर्फ राज्य पक्षले अहिलेसम्म कुनै लगानी नगरेको र न कुनै योजना अघि ल्याएको प्लान इन्टरनेशन नेपालका मिहीकुमार झाले बताए ।
५ वर्षसम्ममा बालबालिकाको ९० प्रतिशत बौद्धिक विकास भइसकेको हुने भएकाले अभिभावकवर्गले आफ्ना बालबालिकाको सर्वाङ्गिक विकासका लागि उत्प्ररेणा गर्नु आवश्यक रहेको उनले बताए ।
के हो उत्प्रेरणा ?
प्रारम्भिक बाल्यावस्थामा जति विभिन्न अनुभव गरियो, उति नै धेरै मस्तिष्कको संरचना तथा क्षमताको अभिवृद्धि हुन्छ । साथै सिकाइ प्रक्रिया सहज हुन्छ । बालबालिकालाई उपलब्ध गराइने अनुभवहरू नै उनीहरूलाई दिइने उत्प्रेरणा हुन् । बालबालिकालाई उपलब्ध गराइने अनुभवहरू वा उत्प्रेरणाकोे तरङ्गहरूको माध्यमबाट मस्तिष्कले सूचनाहरू सङ्कलन गरी, अवधारणा बनाउने, पहिचान गर्ने, भण्डार गर्ने, सञ्चार गर्ने जस्ता बौद्धिक प्रक्रिया गर्दछ उनले बताए ।
उनका अनुसार उत्प्रेरणाको मात्रा, प्रकार तथा निरन्तरताले मस्तिष्कको सञ्जालको निर्माणमा सघाउँछ । प्रारम्भिक बाल्यावस्थामा जति धेरै अनुभव गर्ने मौका दिइयो, उति नै धेरै मस्तिष्कको संरचना तथा क्षमताको अभिवृद्धि हुन्छ । उत्प्रेरणाले बालबालिकाको ज्ञानेन्द्रियहरूको माध्यमले मस्तिष्कमा तरङ्ग उत्पन्न हुन्छ र सो तरङ्गले लाखौँ मस्तिष्कका न्युरोनहरूसँग समन्वय गराउँछ ।
गर्भावस्थाको अन्तिम २ देखि साढे २ महिना र जन्मेको पहिलो २४ महिनामा मस्तिष्कले अत्यधिक उत्प्रेरणा लिन्छ वा मस्तिष्कको स्नायुहरू एकैठाउँमा नजिकिन्छन । यसरी उत्प्रेरित स्नायुहरूमात्र शिशुको क्षमतामा परिणत भई जीवनभरि जीवित रहन्छ वैज्ञानिक पुष्टि रहेको झाले भने । प्लान इन्टरनेशन नेपालको आर्थिक सहयोगमा सपोर्ट नेपालद्वारा जिल्लाको कमला र शहीदनगर नगरपाकिलामा प्रारम्भिक बालविकास कार्यक्रम संचालनमा रहेको छ । सो कार्यक्रम अन्तर्गत स्वास्थ्यकर्मी तथा स्वयंसेविकालाई उत्प्ररेणा सम्बन्धी ३ दिने तालिम र त्यसपछि स्वयंसेविकाको रोहबरमा अभिभावकसँग उत्प्ररेणा बारे जानकारी दिने जनाइएको छ ।
नेपाल पत्रकार महासंघ धनुषाका उपाध्यक्ष अवधेश कामतको अध्यक्षतामा सम्पन्न सो कार्यक्रममा विभिन्न संचार माध्यमका प्रतिनिधिहरुको सहभागिता रहेको थियो ।
यो विषयमा आफ्नो प्रतिक्रिया दिनुहोस् !